เงินสำรองตามกฎหมาย บริษัทต้องกันเท่าไหร่ บันทึกบัญชียังไง
บริษัทจำกัดหลายแห่งจ่ายเงินปันผลโดยไม่รู้ว่ากฎหมายกำหนดให้ต้อง กันเงินส่วนหนึ่งไว้เป็นทุนสำรองก่อน ทุกครั้งที่มีการแจกเงินปันผล หากข้ามขั้นตอนนี้ไป การจ่ายเงินปันผลนั้นอาจขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ และส่งผลต่อความถูกต้องของงบการเงินด้วย
เงินสำรองตามกฎหมายคืออะไร กฎหมายกำหนดไว้อย่างไร
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ.) มาตรา 1202 กำหนดให้บริษัทจำกัดทุกแห่งต้องจัดสรรเงินไว้เป็นทุนสำรองทุกครั้งที่มีการจ่ายเงินปันผล จนกว่าทุนสำรองจะถึงเกณฑ์ขั้นต่ำที่กฎหมายกำหนด
- สัดส่วนขั้นต่ำ — ทุกครั้งที่แจกเงินปันผล ต้องจัดสรรอย่างน้อย 1/20 (5%) ของกำไรสุทธิ ในรอบบัญชีนั้นเข้าทุนสำรอง
- เกณฑ์หยุดกัน — เมื่อทุนสำรองสะสมถึง 1/10 (10%) ของทุนจดทะเบียน แล้ว กฎหมายไม่บังคับให้กันเพิ่ม (แต่ข้อบังคับบริษัทอาจกำหนดสูงกว่านี้ได้)
- หุ้นออกเกินมูลค่า (Share Premium) — หากออกหุ้นโดยคิดราคาเกินกว่าที่ระบุในใบหุ้น ส่วนที่เกินนั้นต้องนำมาบวกเข้าทุนสำรองด้วย จนกว่าจะถึงเกณฑ์ขั้นต่ำเช่นกัน
- ห้ามนำไปจ่ายเงินปันผล — ทุนสำรองตามกฎหมายนำกลับมาจ่ายเป็นเงินปันผลไม่ได้ เพราะกฎหมายกำหนดไว้เพื่อรักษาฐานะทางการเงินของบริษัท
บันทึกบัญชีและแสดงในงบการเงินยังไง
ทุนสำรองตามกฎหมายแสดงอยู่ในส่วนของ ส่วนของผู้ถือหุ้น (Equity) ในงบแสดงฐานะการเงิน แยกออกจากกำไรสะสมที่ยังไม่ได้จัดสรร การบันทึกบัญชีทำในขณะที่ที่ประชุมผู้ถือหุ้นอนุมัติการจ่ายเงินปันผล
- ขณะอนุมัติจ่ายปันผล — Dr. กำไรสะสมที่ยังไม่ได้จัดสรร | Cr. ทุนสำรองตามกฎหมาย (ในจำนวนที่กันสำรอง) และ Cr. เงินปันผลค้างจ่าย (ในจำนวนที่ประกาศจ่าย)
- ตัวอย่าง — บริษัทมีทุนจดทะเบียน 1,000,000 บาท กำไรสุทธิปีนี้ 500,000 บาท ที่ประชุมอนุมัติปันผล 200,000 บาท ต้องกันสำรองอย่างน้อย 5% × 500,000 = 25,000 บาท (จนกว่าทุนสำรองจะถึง 100,000 บาท)
- หากทุนสำรองถึงเกณฑ์แล้ว — ไม่ต้องกันเพิ่ม ยกเว้นข้อบังคับบริษัทกำหนดไว้สูงกว่า
- การเปิดเผยในงบ — แสดงแยกบรรทัดในส่วนของผู้ถือหุ้น ระบุว่า "ทุนสำรองตามกฎหมาย" เพื่อให้ผู้ใช้งบทราบว่าเงินจำนวนนี้จัดสรรแล้ว นำกลับมาจ่ายปันผลไม่ได้
- ตรวจสอบยอดทุนสำรองตามกฎหมายในงบปัจจุบันว่าถึง 10% ของทุนจดทะเบียนหรือยัง
- ทุกครั้งที่จ่ายปันผล จัดสรรอย่างน้อย 5% ของกำไรสุทธิเข้าทุนสำรองก่อนอนุมัติปันผลหรือไม่
- หากออกหุ้นเกินมูลค่า (Share Premium) ได้นำส่วนเกินบวกเข้าทุนสำรองแล้วหรือยัง
- แสดงทุนสำรองตามกฎหมายแยกบรรทัดในส่วนของผู้ถือหุ้น ไม่รวมกับกำไรสะสมที่ยังไม่ได้จัดสรร
- ข้อบังคับบริษัทกำหนดเกณฑ์ทุนสำรองสูงกว่า 10% หรือไม่ หากใช่ได้ปฏิบัติตามข้อบังคับนั้นแล้วหรือยัง
ไม่แน่ใจว่ากันสำรองตามกฎหมายถูกต้องครบถ้วนหรือเปล่า? ปรึกษาทีม CKH Accounting ได้เลย
ข้อมูลนี้เป็นแนวทางทั่วไป (อัปเดต พ.ศ. 2569) อ้างอิงจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1202 ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับกิจการใดโดยเฉพาะ โปรดปรึกษาผู้สอบบัญชีรับอนุญาตก่อนนำไปปฏิบัติจริง
มีคำถามเกี่ยวกับบัญชีหรือภาษี? ปรึกษาผู้สอบบัญชีรับอนุญาตได้ฟรี
ปรึกษาฟรี