วงจรเงินสด (Cash Conversion Cycle) คืออะไร วัดว่าธุรกิจเปลี่ยนสต็อกเป็นเงินสดกี่วัน
หลายกิจการมีกำไรในงบ แต่เงินสดในมือกลับตึงตลอด เพราะเงินไปจมอยู่ในสต็อกและลูกหนี้ที่ยังเก็บไม่ได้ ตัวเลขที่ช่วยให้เห็นภาพนี้ชัดคือ "วงจรเงินสด" (Cash Conversion Cycle) ซึ่งบอกว่าตั้งแต่กิจการจ่ายเงินซื้อสินค้า จนกว่าจะได้เงินกลับคืนจากลูกค้า ใช้เวลากี่วัน ยิ่งวงจรสั้น เงินยิ่งหมุนเร็ว และต้องพึ่งเงินกู้หรือเงินทุนหมุนเวียนน้อยลง
วงจรเงินสดคืออะไร ประกอบด้วยอะไรบ้าง
วงจรเงินสดวัดเป็น "จำนวนวัน" โดยรวมสามช่วงเวลาเข้าด้วยกัน ช่วงที่เงินจมในสต็อกและลูกหนี้จะบวกเข้าไป ส่วนช่วงที่กิจการยังไม่ต้องจ่ายเจ้าหนี้จะหักออก
- ระยะเวลาขายสินค้า (DIO) จำนวนวันเฉลี่ยที่สินค้าอยู่ในสต็อกก่อนขายออก คำนวณจาก (สินค้าคงเหลือเฉลี่ย ÷ ต้นทุนขาย) × 365
- ระยะเวลาเก็บหนี้ (DSO) จำนวนวันเฉลี่ยกว่าจะเก็บเงินจากลูกหนี้การค้าได้ คำนวณจาก (ลูกหนี้การค้าเฉลี่ย ÷ ยอดขายเชื่อ) × 365
- ระยะเวลาชำระเจ้าหนี้ (DPO) จำนวนวันเฉลี่ยที่กิจการใช้ก่อนจ่ายเงินให้เจ้าหนี้การค้า คำนวณจาก (เจ้าหนี้การค้าเฉลี่ย ÷ ยอดซื้อเชื่อ) × 365
- สูตรรวม วงจรเงินสด = DIO + DSO − DPO ยิ่งได้ตัวเลขน้อย (หรือติดลบ) แปลว่ากิจการเปลี่ยนสต็อกกลับเป็นเงินสดได้เร็ว
ความหมาย: เงินที่จ่ายซื้อสินค้ากลับคืนมาเป็นเงินสดได้ไว สต็อกหมุนเร็ว เก็บหนี้ได้เร็ว หรือได้เครดิตจากเจ้าหนี้นาน
ผลต่อธุรกิจ: ต้องการเงินทุนหมุนเวียนน้อยลง พึ่งเงินกู้น้อยลง มีสภาพคล่องรองรับการขยายกิจการ
มักพบใน: ค้าปลีกที่ขายสด สินค้าหมุนเร็ว หรือธุรกิจที่ต่อรองเครดิตกับซัพพลายเออร์ได้ดี
ความหมาย: เงินไปจมในสต็อกที่ค้างนานและลูกหนี้ที่เก็บช้า กว่าจะได้เงินกลับใช้เวลามาก
ผลต่อธุรกิจ: ต้องหาเงินทุนหมุนเวียนมาประคองระหว่างรอ เสี่ยงเงินขาดมือแม้งบจะมีกำไร
มักพบใน: ธุรกิจที่ให้เครดิตลูกค้ายาว สต็อกค้างเยอะ หรือถูกเจ้าหนี้บีบให้จ่ายเร็ว
SME ลดวงจรเงินสดให้สั้นลงได้ยังไง
เป้าหมายไม่ใช่กดตัวเลขให้ต่ำที่สุดเสมอไป แต่คือหาจุดสมดุลที่ไม่กระทบยอดขายและความสัมพันธ์กับคู่ค้า แนวทางที่ทำได้จริงมีดังนี้
- เร่งเก็บหนี้ (ลด DSO) วางเงื่อนไขเครดิตให้ชัด ออกใบแจ้งหนี้ทันที ติดตามลูกหนี้ใกล้ครบกำหนด และพิจารณาให้ส่วนลดจ่ายเร็ว
- ลดสต็อกค้าง (ลด DIO) สั่งซื้อให้พอดีความต้องการ ระบายสินค้าเคลื่อนไหวช้า และวางระบบตรวจนับให้ตัวเลขตรงกับของจริง
- ต่อรองเครดิตเจ้าหนี้ (เพิ่ม DPO อย่างเหมาะสม) ขอเครดิตเทอมนานขึ้นเท่าที่ไม่เสียส่วนลดเงินสดหรือความสัมพันธ์ทางการค้า
- ติดตามเป็นประจำ คำนวณวงจรเงินสดทุกไตรมาสเทียบกับงวดก่อน เพื่อจับสัญญาณเงินเริ่มจมได้เร็ว
- รวบรวมสินค้าคงเหลือเฉลี่ย ลูกหนี้การค้าเฉลี่ย และเจ้าหนี้การค้าเฉลี่ยจากงบ
- คำนวณ DIO, DSO, DPO และรวมเป็นวงจรเงินสดเป็นจำนวนวัน
- เทียบวงจรเงินสดกับงวดก่อนหน้าเพื่อดูแนวโน้ม
- ระบุจุดที่เงินจมมากที่สุด ระหว่างสต็อกกับลูกหนี้
- ตั้งเป้าลดวันในจุดที่ปรับได้ โดยไม่กระทบยอดขายและคู่ค้า
อยากรู้ว่าธุรกิจของคุณใช้เวลากี่วันกว่าจะเปลี่ยนสต็อกและลูกหนี้กลับเป็นเงินสด และควรปรับตรงไหนก่อน ปรึกษา CKH Accounting ได้เลย เราช่วยอ่านงบ คำนวณวงจรเงินสด และวางแนวทางบริหารเงินทุนหมุนเวียนให้เหมาะกับธุรกิจ
บทความนี้เป็นแนวทางทั่วไปเพื่อความเข้าใจภาพรวมของการคำนวณและบริหารวงจรเงินสด (อัปเดต พ.ศ. 2569) ตัวเลขที่ได้ขึ้นกับข้อมูลจริงและลักษณะธุรกิจ โปรดปรึกษาผู้สอบบัญชีรับอนุญาตหรือที่ปรึกษาการเงินก่อนนำไปใช้จริง
มีคำถามเกี่ยวกับบัญชีหรือภาษี? ปรึกษาผู้สอบบัญชีรับอนุญาตได้ฟรี
ปรึกษาฟรี