งบทดลอง (Trial Balance) คืออะไร ใช้ตรวจอะไรก่อนปิดงบ
ก่อนจะปิดงบและออกงบการเงินให้ผู้บริหารหรือส่งผู้สอบบัญชี นักบัญชีมักทำ "งบทดลอง" (Trial Balance) ขึ้นมาก่อนเสมอ เจ้าของกิจการหลายคนเห็นเอกสารแผ่นนี้แล้วงงว่าต่างจากงบการเงินยังไง ทำไมต้องมี บทความนี้อธิบายว่างบทดลองคืออะไร ใช้ตรวจอะไรได้บ้าง และมีข้อจำกัดตรงไหนที่ห้ามเข้าใจผิดว่า "ยอดตรงแล้วแปลว่าบัญชีถูกทั้งหมด"
งบทดลองคืออะไร ต่างจากงบการเงินยังไง
งบทดลองคือรายงานที่รวบรวมยอดคงเหลือของทุกบัญชีในผังบัญชี ณ วันใดวันหนึ่ง มาแสดงเป็นสองด้านคือด้านเดบิตและด้านเครดิต เพื่อพิสูจน์ว่ายอดรวมทั้งสองด้านเท่ากันตามหลักบัญชีคู่ (Double-entry) งบทดลองเป็นเครื่องมือภายในสำหรับตรวจสอบ ไม่ใช่งบที่นำส่งราชการเหมือนงบการเงิน
- ที่มาของตัวเลข มาจากยอดคงเหลือในบัญชีแยกประเภท (General Ledger) ทุกบัญชี ทั้งสินทรัพย์ หนี้สิน ส่วนของเจ้าของ รายได้ และค่าใช้จ่าย
- หลักการสำคัญ ยอดรวมด้านเดบิตต้องเท่ากับยอดรวมด้านเครดิตเสมอ ถ้าไม่เท่ากันแปลว่ามีการบันทึกผิดพลาดที่ต้องหาให้เจอก่อน
- ต่างจากงบการเงิน งบการเงิน (งบแสดงฐานะการเงิน งบกำไรขาดทุน ฯลฯ) คือผลลัพธ์สุดท้ายที่จัดกลุ่มและนำเสนอตามมาตรฐานการบัญชี ส่วนงบทดลองเป็นขั้นกลางที่ใช้ตรวจก่อนจัดทำงบการเงิน
งบทดลองใช้ตรวจอะไรได้ และตรวจอะไรไม่ได้
งบทดลองช่วยจับข้อผิดพลาดบางประเภทได้เร็ว แต่ก็มีข้อจำกัด เพราะการที่สองด้าน "เท่ากัน" ไม่ได้การันตีว่าบันทึกทุกอย่างถูกต้อง ควรเข้าใจทั้งสองด้าน
- จับได้ การลงยอดไม่สมดุล เช่น บันทึกเดบิตแต่ลืมเครดิต บวกเลขผิด หรือลงยอดข้างเดียว ทำให้ผลรวมสองด้านไม่เท่ากัน
- จับไม่ได้ รายการที่ลืมบันทึกทั้งคู่ บันทึกซ้ำทั้งเดบิตและเครดิต ลงผิดบัญชีแต่ถูกด้าน หรือลงผิดจำนวนเท่ากันทั้งสองด้าน กรณีเหล่านี้งบทดลองยังคงสมดุลอยู่
- ใช้เป็นฐาน เมื่อยอดสมดุลแล้ว นักบัญชีจะปรับปรุงรายการปลายงวด (Adjusting Entries) เช่น ค่าเสื่อมราคา ค่าใช้จ่ายค้างจ่าย รายได้ค้างรับ แล้วจึงจัดทำงบการเงินจากงบทดลองหลังปรับปรุง
- ตรวจว่ายอดรวมด้านเดบิตเท่ากับด้านเครดิต ถ้าไม่เท่าให้หาสาเหตุก่อน
- กระทบยอดบัญชีสำคัญ เช่น เงินสด/เงินฝากธนาคาร กับเอกสารจริง
- ตรวจว่าลงบัญชีถูกประเภทและถูกด้าน ไม่ใช่แค่สองด้านเท่ากัน
- บันทึกรายการปรับปรุงปลายงวด (ค่าเสื่อม ค่าใช้จ่ายค้างจ่าย ฯลฯ) ให้ครบ
- จัดทำงบทดลองหลังปรับปรุงก่อนออกงบการเงิน
ลองทดสอบความเข้าใจสักข้อ
ถ้ากิจการ "ลืมบันทึก" รายการซื้อสินค้าไปทั้งรายการ (ทั้งเดบิตและเครดิต) งบทดลองจะเป็นอย่างไร?
อยากมั่นใจว่างบทดลองสมดุล ลงบัญชีถูกประเภท และปรับปรุงรายการปลายงวดครบก่อนออกงบการเงิน ปรึกษา CKH Accounting ได้เลย เราช่วยวางระบบบัญชี ตรวจงบทดลอง และปิดงบให้ถูกต้องตามมาตรฐาน
บทความนี้เป็นแนวทางทั่วไปเกี่ยวกับงบทดลอง (Trial Balance) และการปิดงบตามหลักการบัญชีคู่ (อัปเดต พ.ศ. 2569) รายละเอียดการปฏิบัติอาจแตกต่างตามลักษณะกิจการและมาตรฐานการบัญชีที่ใช้ โปรดปรึกษาผู้สอบบัญชีรับอนุญาตก่อนนำไปใช้จริง
มีคำถามเกี่ยวกับบัญชีหรือภาษี? ปรึกษาผู้สอบบัญชีรับอนุญาตได้ฟรี
ปรึกษาฟรี